Nàng Ban

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Danh từ riêng:
    • Một nhân vật nữ lịch sử có học thức, tài năng và đức hạnh nổi tiếng thời Đông Hán, Trung Quốc: "Nàng Ban" thường được hiểu là chỉ Ban Chiêu (còn gọi là Ban Cơ), một nữ học giả, sử gia và cũng là một liệt nữ (người phụ nữ tiết hạnh, tài đức) được sử sách ghi nhận.
    • Một nhân vật cung nữ tài sắc nhưng bạc mệnh thời Tây Hán, Trung Quốc: "Nàng Ban" cũng có thể chỉ Ban Tiệp Dư, một phi tần của Hán Thành Đế, nổi tiếng với sắc đẹp, tài thơ và số phận bị thất sủng.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ riêng:
    • Trong văn học cổ, "nàng Ban" thường được nhắc đến như một biểu tượng của người phụ nữ tài hoa, đức hạnh.
    • Câu thơ "Khen tài nhả ngọc phun châu / Nàng Ban, ả Tạ cũng đâu thế này" so sánh tài năng của người con gái với hai bậc nữ lưu tài tử là nàng Ban và chị em nhà Tạ Đạo Uẩn.
    • Bài "Oán hành ca" của nàng Ban (Ban Tiệp Dư) mượn hình ảnh chiếc quạt để nói lên thân phận bấp bênh của người cung nữ.
Các cách sử dụng nâng cao
  • Dùng như một hình ảnh ẩn dụ, biểu tượng trong văn chương: "Nàng Ban" thường được dùng để chỉ chung một người phụ nữ có tài văn chương, học thức uyên bác hoặc có số phận long đong.
    • Đời sau thường lấy hình ảnh "nàng Ban" để ví với những cô gái thông minh, học rộng.
    • Số phận của "nàng Ban" (Ban Tiệp Dư) trở thành đề tài cho nhiều áng thơ văn than oán, ai điếu.
Biến thể và từ liên quan
  • Ban Chiêu / Ban Cơ: Tên thật của "nàng Ban" được nhắc đến nhiều nhất với tư cách là một nữ sử gia, tác giả của "Nữ giới".
  • Ban Tiệp Dư: Tên thật của "nàng Ban" trong vai trò một cung phi, tác giả của "Oán hành ca".
  • Liệt nữ: Danh hiệu dành cho những người phụ nữ có tiết hạnh, tài đức đáng ghi nhận, như cách "Nàng Ban" (Ban Chiêu) được ghi trong "Liệt nữ truyện".
Từ đồng nghĩa / Cách gọi tương đương
  • Nữ học sĩ: Chỉ người phụ nữ có học vấn cao (thích hợp cho nghĩa chỉ Ban Chiêu).
  • Cung tần / Cung nữ tài sắc: Chỉ người phụ nữ trong cung có sắc đẹp và tài năng (thích hợp cho nghĩa chỉ Ban Tiệp Dư).
Thành ngữ / Điển tích liên quan
  • Nàng Ban, ả Tạ: Một thành ngữ/cụm từ cố định trong văn học cổ, dùng để chỉ những người phụ nữ tài giỏi, văn hay chữ tốt. "Ả Tạ" chỉ chị em nhà Tạ Đạo Uẩn thời Đông Tấn, cũng nổi tiếng tài hoa.
  • Thân phận chiếc quạt (tích từ bài thơ của Ban Tiệp Dư): Chỉ thân phận bị lệ thuộc, bấp bênh, khi được trọng dụng, khi bị vứt bỏ. Ví dụ:
  1. Liệt nữ truyện: Nàng Ban còn gọi là Ban Cơ, tức nàng Ban Chiêu đời Đông Hán, em gái Ban Siêu. Bà có tài học, triều vua Hòa đế được triệu vào cung dạy học, các hoàng thân quý nhân đều phải thờ bằng thầy. Có làm ra tập "Nữ giới" gồm 7 thiên. Anh bà là Ban Cố soạn bộ Hán thư chưa xong thì mất, bà dâng chiếu xin vua Hòa đế soạn tiếp cho trọn bộ. Ban Chiêu có chồng là Tào Thế Thúc. Thế Thúc chết sớm, bà một mực giữ tiết hạnh
  2. Kiều:
  3. Khen tài nhả ngọc phun châu
  4. Nàng Ban, ả Tạ cũng đâu thế này. Nàng Ban cũng có thể là Ban Tiệp Dư cung nữ của vua Hán Thành Đế, nàng có nhan sắc, có tài làm thơ, được vua yêu nhưng về sau bị ruồng bỏ. Nàng có làm bài: "Oán hành ca" đề vào chiếc quạt nói về thân phận chiếc quạt: Khi mùa thu đến bị người ta xếp xó, không ai dùng cũng giống như tình cảnh người cung nữ lúc được yêu, lúc lại bị ruồng bỏ
  5. Cung oán ngâm khúc Nụ hoa chưa mỉm miệng cười
  6. Gấm nàng ban đã lạt mùi thu dung

Từ chứa "Nàng Ban"

Proverbs and Idioms